Αποφάσισα να γράψω αυτό το άρθρο για την προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση για δυο λόγους. Πρώτον, γιατί το είχα υποσχεθεί στην καλή μου φίλη την Ευρυδίκη και δεύτερον γιατί θεωρώ ότι η πολιτική συγκυρία, εξαιτίας της απόφασης της κυβέρνησης της Ισλανδίας να υποβάλλει αίτηση για ένταξη στον Ευρωπαϊκό οργανισμό, το ευνοεί. Σκοπός μου βέβαια δεν είναι να προχωρήσω σε μια λεπτομερή κριτική και αξιολόγηση της όλης προοπτικής αλλά να προβώ σε μια γενική περιγραφή του όλου θέματος έτσι ώστε να κάνω γνωστές στους αναγνώστες σημαντικές πτυχές της. Αυτές τις τελευταίες λεπτομέρειες τις καθιστώ πολύ σωματικές γιατί όχι μόνο θα μας βοηθήσουν να αξιολογήσουμε την πραγματική προοπτική και θέση της Τουρκίας ως προς την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και γιατί θα συνεισφέρουν σε μια απομυθοποίηση της γενικότερης αντίληψης που, συχνά θέλοντας και μη εξαιτίας όλων όσων μας έχουν επιβάλει στα σχολεία μας, έχουμε για την γειτονική χώρα. Όπως θα δούμε παρακάτω, η Τουρκία έχει να κάνει αρκετά βήματα προόδου έτσι ώστε να ικανοποιήσει και να ενσωματώσει όχι μόνο τα κριτήρια της Κοπεγχάγης αλλά και το λεγόμενο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Όταν η Τουρκία καταφέρει να ικανοποιήσει τα κριτήρια τότε θα έρθει η σειρά μας να πραγματοποιήσουμε την υπόσχεση μας. Όμως όταν και όποτε συμβεί αυτό είμαι σίγουρος πως θα δημιουργηθούν σοβαρές διαφωνίες μεταξύ των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το εάν θα πρέπει να εντάξουμε την Τουρκία στον Ευρωπαϊκό οργανισμό. Τότε θα χρειαστεί να δώσουμε μια απάντηση για το τι συνιστούν τα ευρωπαϊκά ιδανικά και το ευρωπαϊκό πνεύμα συνεργασίας και συμφιλίωσης. Ελπίζω τότε να μην θεωρηθούμε απλά ένα χριστιανικό μπλοκ.
Η πρώτη αίτηση της Τουρκίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) έγινε τον Σεπτέμβριο του 1959. Παρόλα αυτά οι διαπραγματεύσεις ένταξης άρχισαν τον Οκτώβριο του 2005 ενώ σήμερα έχουν ήδη αρχίσει οι συζητήσεις ανάμεσα στην ΕΕ και την Τουρκία σε επτά κεφάλαια του ευρωπαϊκού κεκτημένου ενώ σε άλλο ένα οι συζητήσεις έχουν ήδη κλείσει. Αναγνωρίζοντας ότι πολλοί ίσως αναρωτιούνται τι είναι τα κεφάλαια και τι είναι ευρωπαϊκό κεκτημένο θα ήθελα με πολύ απλά λόγια να πως ευρωπαϊκό κεκτημένο είναι οι σεβαστές από τις ευρωπαϊκές χώρες συνθήκες για να θεωρηθεί ένα κράτος ικανό για την ένταξη ενώ κεφάλαια ορίζουμε τους τομείς διάκρισης των συνθηκών. Οι παραπάνω τομείς θα μας βοηθήσουν να δούμε την προοπτική της Τουρκίας για ένταξη με πολύ πιο συνεκτικό τρόπο αφού έτσι αξιολογείται επίσημα από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μια φορά τον χρόνο η Ευρωπαϊκή Ένωση εκδίδει τις λεγόμενες αναφορές προόδου των υποψήφιων και ενδεχόμενα υποψήφιων χωρών για ένταξη. Αυτές οι αναφορές περιλαμβάνουν τα πιο σημαντικά βήματα και ταυτόχρονα μειονεκτήματα κάθε χώρας ως προς την πραγματοποίηση του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Οι αναφορές χωρίζονται σε πολιτικά και οικονομικά κριτήρια έτσι ώστε να είναι σύμφωνες με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης και ειδικότερα σε 35 κεφάλαια μεγάλης σημασίας για την λειτουργία και μελλοντική πρόοδο κάθε χώρας. Σύμφωνα με αυτές η Τουρκία πρέπει να διανύσει ένα δύσκολο δρόμο αλλαγών και μετασχηματισμών σε όλα τα επίπεδα που πρώτα από όλα θα έχει εσωτερικό αντίκτυπο αφού όλες αυτές οι αλλαγές όπως και όλοι οι μετασχηματισμοί συνιστούν σύγκρουση με το παλαιό κατεστημένο. Η Τουρκία τόσο σε πολιτικό όσο και οικονομικό επίπεδο βρίσκεται ακόμα πολύ μακριά από την υιοθέτηση του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Σε πολιτικό επίπεδο παρατηρούμε σύμφωνα πάντα με τις αναφορές προόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι χρειάζεται σημαντικές μεταρρυθμίσεις στο σύνταγμα, στα δικαιώματα έκφρασης, στην δημιουργία κλίματος διαλόγου και πλουραλισμού, στα δημοκρατικά δικαιώματα και στους κανόνες δικαίου. Ακόμα περισσότερο χρειάζονται μεταρρυθμίσεις στην δημόσια διοίκηση και στον ρόλο των δυνάμεων ασφαλείας. Δεν είναι τυχαίο πως η αναφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλεί την Τουρκία να σταματήσει τις παρεμβάσεις της στρατιωτικής διοίκησης στα πολιτικά πράγματα. Επίσης από την Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζονται ανησυχίες για την ουδετερότητα και ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας καθώς επίσης τονίζεται η βραδύτητα της προόδου όσον αφορά τα προβλήματα διαφθοράς που παραμένει πάρα πολύ διαδεδομένη. Παρατηρούμε ακόμα εκτενείς αναφορές για αλλαγές στα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία των μειονοτήτων και στις γενικότερες ελευθερίες όπως αυτές της έκφρασης και της ανεξιθρησκίας όπου η Τουρκία πρέπει να κάνει σημαντικά βήματα. Τα δικαιώματα των γυναικών σε θέματα ισότητας όπως και τα δικαιώματα των παιδιών θα πρέπει να βελτιωθούν. Αλλαγές επίσης θα πρέπει να γίνουν ως προς τις ελευθερίες και τα δικαιώματα των Κούρδων.
Πέρα από το πολιτικό επίπεδο ο μετασχηματισμός της τουρκικής κοινωνίας θα πρέπει να προχωρήσει στο οικονομικό και στο περιφερειακό επίπεδο. Ειδικότερα στο περιφερειακό επίπεδο τονίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση οι συνοριακές διαφορές με την Ελλάδα και το κυπριακό πρόβλημα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση οι σχέσεις καλής γειτονίας είναι πολύ σημαντικές όχι μόνο για την πολιτική σταθερότητα αλλά και για την δημιουργία περιφερειακών σχέσεων όπως αυτών των ροών εμπορίου. Σε αντίθεση με τις παραπάνω προκλήσεις που η τουρκική κοινωνία έχει να αντιμετωπίσει η ίδια έχει κάνει σημαντικά βήματα στα περισσότερα κεφάλαια του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Έχει υπάρξει αξιόλογη συμμόρφωση ή ευθυγράμμιση της Τουρκίας στους τομείς της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών, των πνευματικών δικαιωμάτων, της ενέργειας και της βιομηχανικής πολιτικής. Παρόλα αυτά η ευθυγράμμιση της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συνεχιστεί σε τομείς όπως του περιβάλλοντος, της κοινωνικής πολιτικής, της εργασίας και της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών.. Οι παραπάνω τομείς είναι απλά ένα δείγμα όλων των προκλήσεων που η τουρκική κοινωνία αντιμετωπίζει. Αδιαμφισβήτητα η Τουρκία, με βάση της αναφορές προόδου, έχει κάνει σημαντικά βήματα συμμόρφωσης αλλά έχει να διανύσει πολύ δρόμο ακόμα.
Το ερώτημα όμως παραμένει γιατί θα έπρεπε να προσδοκούσαμε μια πιθανή ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πέρα από τα παραπάνω αρνητικά κυρίως συμπεράσματα υπάρχει κάτι ακόμα πιο αδιαμφισβήτητο που πολλοί από εμάς παραβλέπουμε. Αδιαμφισβήτητος είναι ο διεθνείς ρόλος και το μέγεθος της τουρκικής κοινωνίας. Η Τουρκία βρίσκεται στο σταυροδρόμι των πολιτισμών ανατολής και δύσης και ο γεωπολιτικός της ρόλος είναι αυτός που την καθιστά πολύ σημαντική για οποιαδήποτε οργανισμό. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η ίδια συνεισφέρει στην ισορροπία και σταθερότητα των γύρω περιοχών. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση τα θέματα ενέργειας είναι πολύ σημαντικά και η Τουρκία παίζει και αναμένεται να παίξει εξέχων ρόλο. Ακόμα περισσότερο η Τουρκία είναι μια τεράστια αγορά περίπου 70 εκατομμυρίων ανθρώπων που όχι μόνο θα συνεισφέρουν στην τόνωση των οικονομιών μέσω της αύξησης της ζήτησης και των ροών εμπορίου και κατά συνέπεια της ευημερίας και της μεγέθυνσης των ευρωπαϊκών χωρών αλλά θα τροφοδοτήσουν όσο και αν αυτό το παραβλέπουμε με εργατικό δυναμικό τις ανεπτυγμένες χώρες της δύσης με πρώτη και καλύτερη την Γερμανία εξαιτίας της γήρανσης του πληθυσμού της Ευρώπης. Τα παραπάνω θέματα είναι πολύ σημαντικά για να μην τα δώσουμε σημασία και ακόμα σημαντικότερα για αυτούς που διαχειρίζονται τα θέματα της ευρωπαϊκής οικογένειας.
Τα παραπάνω δεδομένα αν και πολύ απλά ακόμα και για πρωτοετείς φοιτητές πολιτικής επιστήμης και διεθνών σχέσεων πολύ συχνά παραβλέπονται από ανθρώπους που το μόνο που τους νοιάζει είναι να κλειστούν σε μια τρύπα για να μην αντιμετωπίσουν την αλήθεια. Όταν η Τουρκία είναι έτοιμη να μπει στην Ευρωπαϊκή οικογένεια εμείς δεν πρέπει να αθετήσουμε τον λόγο μας. Όχι μόνο γιατί η Τουρκία είναι ένα ζωτικό κομμάτι της Ευρωπαϊκής Ένωσης αν αυτή θελήσει να γίνει ένα υπερκράτος αλλά και γιατί δεν μπορούμε απαρνηθούμε τις ιδέες μας και να γυρίσουμε στο μεσαίωνα. Παρόλα αυτά τον τελευταίο καιρό στην Ελλάδα και όχι μόνο έχουν αυξηθεί τα εθνικιστικά και ακροδεξιά στοιχεία που ακόμα και οι πολιτικοί που θα έπρεπε να είναι η πρωτεργάτες του ευρωπαϊκού οράματος έχουν αρχίσει να δικαιολογούν σε τέτοιο βαθμό που μετατρέπονται σε στρουθοκαμήλους. Έχουν ξεχάσει το όραμα που βρίσκεται πίσω από όλες αυτές τις προσπάθειες που συντελέστηκαν τα τελευταία 60 περίπου χρόνια για την δημιουργία της Ευρωπαϊκής οικογένειας. Για να προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα πρέπει να συντελεστούν κοινωνικοί μετασχηματισμοί που δεν θα είναι και τόσο εύκολοι. Στην παγκόσμια οικογένεια ότι το οπισθοδρομικό θα εξαλειφτεί και θα καταργηθεί από μόνο του. Για αυτό καλό είναι τα πολιτικά κόμματα να αρχίζουν να επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους και τους κανόνες πελατειακών σχέσεων και ταυτόχρονα να προωθήσουν τα μεγάλα οράματα που τόσο πολύ έχουν λείψει από αυτό τον τόπο. Δεν μας χωρίζει τίποτα σε όποια χώρα και αν κατοικούμε από την εθνικιστική στενόμυαλη ιδεολογία που μας μεγάλωσαν.
Η πρώτη αίτηση της Τουρκίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) έγινε τον Σεπτέμβριο του 1959. Παρόλα αυτά οι διαπραγματεύσεις ένταξης άρχισαν τον Οκτώβριο του 2005 ενώ σήμερα έχουν ήδη αρχίσει οι συζητήσεις ανάμεσα στην ΕΕ και την Τουρκία σε επτά κεφάλαια του ευρωπαϊκού κεκτημένου ενώ σε άλλο ένα οι συζητήσεις έχουν ήδη κλείσει. Αναγνωρίζοντας ότι πολλοί ίσως αναρωτιούνται τι είναι τα κεφάλαια και τι είναι ευρωπαϊκό κεκτημένο θα ήθελα με πολύ απλά λόγια να πως ευρωπαϊκό κεκτημένο είναι οι σεβαστές από τις ευρωπαϊκές χώρες συνθήκες για να θεωρηθεί ένα κράτος ικανό για την ένταξη ενώ κεφάλαια ορίζουμε τους τομείς διάκρισης των συνθηκών. Οι παραπάνω τομείς θα μας βοηθήσουν να δούμε την προοπτική της Τουρκίας για ένταξη με πολύ πιο συνεκτικό τρόπο αφού έτσι αξιολογείται επίσημα από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μια φορά τον χρόνο η Ευρωπαϊκή Ένωση εκδίδει τις λεγόμενες αναφορές προόδου των υποψήφιων και ενδεχόμενα υποψήφιων χωρών για ένταξη. Αυτές οι αναφορές περιλαμβάνουν τα πιο σημαντικά βήματα και ταυτόχρονα μειονεκτήματα κάθε χώρας ως προς την πραγματοποίηση του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Οι αναφορές χωρίζονται σε πολιτικά και οικονομικά κριτήρια έτσι ώστε να είναι σύμφωνες με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης και ειδικότερα σε 35 κεφάλαια μεγάλης σημασίας για την λειτουργία και μελλοντική πρόοδο κάθε χώρας. Σύμφωνα με αυτές η Τουρκία πρέπει να διανύσει ένα δύσκολο δρόμο αλλαγών και μετασχηματισμών σε όλα τα επίπεδα που πρώτα από όλα θα έχει εσωτερικό αντίκτυπο αφού όλες αυτές οι αλλαγές όπως και όλοι οι μετασχηματισμοί συνιστούν σύγκρουση με το παλαιό κατεστημένο. Η Τουρκία τόσο σε πολιτικό όσο και οικονομικό επίπεδο βρίσκεται ακόμα πολύ μακριά από την υιοθέτηση του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Σε πολιτικό επίπεδο παρατηρούμε σύμφωνα πάντα με τις αναφορές προόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι χρειάζεται σημαντικές μεταρρυθμίσεις στο σύνταγμα, στα δικαιώματα έκφρασης, στην δημιουργία κλίματος διαλόγου και πλουραλισμού, στα δημοκρατικά δικαιώματα και στους κανόνες δικαίου. Ακόμα περισσότερο χρειάζονται μεταρρυθμίσεις στην δημόσια διοίκηση και στον ρόλο των δυνάμεων ασφαλείας. Δεν είναι τυχαίο πως η αναφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλεί την Τουρκία να σταματήσει τις παρεμβάσεις της στρατιωτικής διοίκησης στα πολιτικά πράγματα. Επίσης από την Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζονται ανησυχίες για την ουδετερότητα και ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας καθώς επίσης τονίζεται η βραδύτητα της προόδου όσον αφορά τα προβλήματα διαφθοράς που παραμένει πάρα πολύ διαδεδομένη. Παρατηρούμε ακόμα εκτενείς αναφορές για αλλαγές στα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία των μειονοτήτων και στις γενικότερες ελευθερίες όπως αυτές της έκφρασης και της ανεξιθρησκίας όπου η Τουρκία πρέπει να κάνει σημαντικά βήματα. Τα δικαιώματα των γυναικών σε θέματα ισότητας όπως και τα δικαιώματα των παιδιών θα πρέπει να βελτιωθούν. Αλλαγές επίσης θα πρέπει να γίνουν ως προς τις ελευθερίες και τα δικαιώματα των Κούρδων.
Πέρα από το πολιτικό επίπεδο ο μετασχηματισμός της τουρκικής κοινωνίας θα πρέπει να προχωρήσει στο οικονομικό και στο περιφερειακό επίπεδο. Ειδικότερα στο περιφερειακό επίπεδο τονίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση οι συνοριακές διαφορές με την Ελλάδα και το κυπριακό πρόβλημα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση οι σχέσεις καλής γειτονίας είναι πολύ σημαντικές όχι μόνο για την πολιτική σταθερότητα αλλά και για την δημιουργία περιφερειακών σχέσεων όπως αυτών των ροών εμπορίου. Σε αντίθεση με τις παραπάνω προκλήσεις που η τουρκική κοινωνία έχει να αντιμετωπίσει η ίδια έχει κάνει σημαντικά βήματα στα περισσότερα κεφάλαια του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Έχει υπάρξει αξιόλογη συμμόρφωση ή ευθυγράμμιση της Τουρκίας στους τομείς της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών, των πνευματικών δικαιωμάτων, της ενέργειας και της βιομηχανικής πολιτικής. Παρόλα αυτά η ευθυγράμμιση της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συνεχιστεί σε τομείς όπως του περιβάλλοντος, της κοινωνικής πολιτικής, της εργασίας και της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών.. Οι παραπάνω τομείς είναι απλά ένα δείγμα όλων των προκλήσεων που η τουρκική κοινωνία αντιμετωπίζει. Αδιαμφισβήτητα η Τουρκία, με βάση της αναφορές προόδου, έχει κάνει σημαντικά βήματα συμμόρφωσης αλλά έχει να διανύσει πολύ δρόμο ακόμα.
Το ερώτημα όμως παραμένει γιατί θα έπρεπε να προσδοκούσαμε μια πιθανή ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πέρα από τα παραπάνω αρνητικά κυρίως συμπεράσματα υπάρχει κάτι ακόμα πιο αδιαμφισβήτητο που πολλοί από εμάς παραβλέπουμε. Αδιαμφισβήτητος είναι ο διεθνείς ρόλος και το μέγεθος της τουρκικής κοινωνίας. Η Τουρκία βρίσκεται στο σταυροδρόμι των πολιτισμών ανατολής και δύσης και ο γεωπολιτικός της ρόλος είναι αυτός που την καθιστά πολύ σημαντική για οποιαδήποτε οργανισμό. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η ίδια συνεισφέρει στην ισορροπία και σταθερότητα των γύρω περιοχών. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση τα θέματα ενέργειας είναι πολύ σημαντικά και η Τουρκία παίζει και αναμένεται να παίξει εξέχων ρόλο. Ακόμα περισσότερο η Τουρκία είναι μια τεράστια αγορά περίπου 70 εκατομμυρίων ανθρώπων που όχι μόνο θα συνεισφέρουν στην τόνωση των οικονομιών μέσω της αύξησης της ζήτησης και των ροών εμπορίου και κατά συνέπεια της ευημερίας και της μεγέθυνσης των ευρωπαϊκών χωρών αλλά θα τροφοδοτήσουν όσο και αν αυτό το παραβλέπουμε με εργατικό δυναμικό τις ανεπτυγμένες χώρες της δύσης με πρώτη και καλύτερη την Γερμανία εξαιτίας της γήρανσης του πληθυσμού της Ευρώπης. Τα παραπάνω θέματα είναι πολύ σημαντικά για να μην τα δώσουμε σημασία και ακόμα σημαντικότερα για αυτούς που διαχειρίζονται τα θέματα της ευρωπαϊκής οικογένειας.
Τα παραπάνω δεδομένα αν και πολύ απλά ακόμα και για πρωτοετείς φοιτητές πολιτικής επιστήμης και διεθνών σχέσεων πολύ συχνά παραβλέπονται από ανθρώπους που το μόνο που τους νοιάζει είναι να κλειστούν σε μια τρύπα για να μην αντιμετωπίσουν την αλήθεια. Όταν η Τουρκία είναι έτοιμη να μπει στην Ευρωπαϊκή οικογένεια εμείς δεν πρέπει να αθετήσουμε τον λόγο μας. Όχι μόνο γιατί η Τουρκία είναι ένα ζωτικό κομμάτι της Ευρωπαϊκής Ένωσης αν αυτή θελήσει να γίνει ένα υπερκράτος αλλά και γιατί δεν μπορούμε απαρνηθούμε τις ιδέες μας και να γυρίσουμε στο μεσαίωνα. Παρόλα αυτά τον τελευταίο καιρό στην Ελλάδα και όχι μόνο έχουν αυξηθεί τα εθνικιστικά και ακροδεξιά στοιχεία που ακόμα και οι πολιτικοί που θα έπρεπε να είναι η πρωτεργάτες του ευρωπαϊκού οράματος έχουν αρχίσει να δικαιολογούν σε τέτοιο βαθμό που μετατρέπονται σε στρουθοκαμήλους. Έχουν ξεχάσει το όραμα που βρίσκεται πίσω από όλες αυτές τις προσπάθειες που συντελέστηκαν τα τελευταία 60 περίπου χρόνια για την δημιουργία της Ευρωπαϊκής οικογένειας. Για να προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα πρέπει να συντελεστούν κοινωνικοί μετασχηματισμοί που δεν θα είναι και τόσο εύκολοι. Στην παγκόσμια οικογένεια ότι το οπισθοδρομικό θα εξαλειφτεί και θα καταργηθεί από μόνο του. Για αυτό καλό είναι τα πολιτικά κόμματα να αρχίζουν να επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους και τους κανόνες πελατειακών σχέσεων και ταυτόχρονα να προωθήσουν τα μεγάλα οράματα που τόσο πολύ έχουν λείψει από αυτό τον τόπο. Δεν μας χωρίζει τίποτα σε όποια χώρα και αν κατοικούμε από την εθνικιστική στενόμυαλη ιδεολογία που μας μεγάλωσαν.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου